Erik Satie ile tanışmamız bir sabah TRT radyo 3 de oldu. İşe giderken her sabah dinlediğim kanalda duyduğum müziği daha önce nerede dinlediğimi düşündüm. Gri bir müzik,elimden tutup beni en dibe çekti. Asil ve yalındı. Her notada ve este, şimdi ne olacak diye beklediğim,heyecanlı bir kitabı okumak gibiydi. Sonuna kadar bekledim, yolum bitmiş olmasına rağmen iş yerinin parkında. Sonunda o tok, disiplinli TRT radyo spikeri sesi 'Erik Satie'nin ..... (bu kısmını o sırada anlamadım, sonradan Gnossienne olduğunu buldum) adlı eserini dinlediniz' dedi. Kendi kendime unutmayayım diye tekrar ederek odama geldim. ve başladım okumaya.
Erik Satie Fransız bir besteci ve piyanist. 1866-1925 arasında yaşamış. Paris konservatuarından 8 sene çabalamasına rağmen başarısız olup ayrılmak zorunda kalmış . Müziğe org çalarak başlamış .O dönemde Paris'te mizahçı, ressam ve empresyonistlerin buluştuğu Le Chat Noir kabaresinin abonesi olmuş.
1888'de Trois Gymnopedies eserini bestelemiş. Bir sene sonra Paris Büyük Sergisi'nde duyduğu Rumen pop müziği ve Endonezya vurmalı çalgılar topluluğu'nun yaptığı müzikten etkilenerek Gnossiennes üzerinde çalışmış.Vikipedi'de biyografisinin devamı şöyle;
| Erik Satie'nin Picasso tarafından yapılmış portresi |
Aynı yıl bir Katolik tapınağında mistik bir organizasyonun yöneticisi olan Josephin Pelodin ile tanıştı; onun takipçisi ve daha sonra da şapelin yöneticisi oldu. Trois Prélude du Fils des étoiles ve Le Sonneries de la Rose-Croix eserlerini bu mistik havanın etkisi ile yazdı. 2 yıl sonra ustası ile anlaşmazlığa düştü ve özgürlüğünü ilan ederek gruptan ayrıldı
1893-1895'te kendi kilisesini kurdu. Bu kilisenin tek üyesi kendisiydi. Bu dönemde dini ve sanatsal görüşlerini açıklayan mektuplar, kitapçıklar yazdı. 1895'te, 18 saat boyunca aralıksız 840 defa çalınacak 8 ölçülük bir motiften oluşan Vexations'i besteledi. Aynı yıl, kendisine kalan az bir miktar miras ile görüntüsünü değiştirdi, bir rahip kılığı taşımaktan vazgeçti ve "Kadifeli Centilmen" görünümüne büründü.
1898 sonlarında ekonomik nedenlerle Paris'in bir kenar mahallesine taşındı, kendisine ilham veren büyük odalı bir evde Pièces froides (Soğuk odalar)'ı besteledi. Her gün, ölünceye kadar yaşadığı bu evden çıkarak Paris'in içine kadar 10 km yürüyerek gittiği, çeşitli kafelere uğrayıp içki içtiği ve bestelerini yaptığı, gece aynı şekilde döndüğü bilinmektedir.
1905'te halen amatör bir müzisyen olarak görülmekten ve akademik müzik dünyası ile çatışmaktan bıktığı için bir okula yazıldı ve Albert Roussel ile kontrpuan çalıştı. 1908'de diplomasını aldı. Kırklarına kadar besteci olarak ciddiye alınmayan Satie, Parade (Geçit Resmi) adlı bale müziği ile üne ulaştı. O sırada Paris'i kasıp kavuran Rus Balesi'nin programına alınan bu eseri Cocteauve Picasso ile beraber yaratmıştı. Balenin sunuş metnini Apollinaire yazdı, koreografisini Massine, dekorlarını Picasso yaptı. Cocteau'nın önerisi ile eserin orkestrasyonunda daktilo, sis düdüğü ve bebek çıngırağı gibi araçlar kullanmıştı. Bu eser, büyük skandala yol açtı ve Satie'nin besteci olarak adını duyurmasını sağladı. Zürih'te Dadacılar onu hareketlerinin onursal üyesi yaptılar.
1924'te, Picabia'nın metnine dayanan Relache adlı ikinci bale eseri, René Clair tarafından Entr'acte adıyla filme alındı ve büyük olay yarattı.
Onun müzik anlayışını en iyi yansıtan eseri ise 4 soprano ve bir oda orkestrası için yazılmış Socrates adlı senfonik dramadır. Bu eser Stravinsky'i büyük ölçüde etkilemiştir.
 |
| Cocteu'nun Satie çizimi |
Satie'nin biyografileri ve anıları, kişilik paterni, sıradışı yaşantısı incelendiğinde bir psikopatoloji
kokusu alınıyor gerçekten.Örneğin tek oda evinde yaşarken iki adet piyanosu ile çalıştığı, başka yeri olmadığı için iki müzik aletini üstüste koyarak bestelerini yaptığı anlatılıyor. 12 adet gri kadife takım aldığı ve birini yırtılana kadar giyip, ancak hırpalanınca diğerine geçtiği, öldüğünde evinde 6 adet giyilmemiş takım ve takımla uyumlu 100 şemsiye bulunduğu da bazı kaynaklarda geçen ayrıntılardan. bir dönem dinle aşırı ilgisi hatta tek üyesinin kendisi olduğu, kendi kilisesini kurması, dini yayınlarını yapması da garip öykülerden.
Bu konuda M.T.Anderson'un 2003'te çıkan resimli bir biyografi kitabı olan Strange Mr.Satie'de, Satie'nin sosyal zorlukları, absürd kişisel alışkanlıklarını anlatıyor. Aynı sene İsveç'te bir konferansta 'Erik Satie. An Autistic Musical Brain' adlı bir makale sunulmuş ve Asperger sendromu ve sanat konusu üzerine tartışılmış. Satie'nin Asperger sendromu olduğu konusunda görüşler oldukça fazla. Sonraki senelerde de bu konuda farklı bilimsel makaleler de yayımlanmış . Tarih boyunca farklı hayatlar yaşamış, değişik kişilik özellikleri olan birçok dahiye geçmişe yönelik araştırmalarla, çeşitli psikiyatrik tanılar konulduğunu hep görüyoruz. Bu konuda Satie de payını almış görünüyor. 
Evet, Vexations 840 defa ardarda çalınan, 18 saat süren, sadece 8 ölçüden oluşan bir eser. parçanın özelliği harmonik olmaması, yani eksantrik bir nota ve akor diziliminde olması. bu nedenle akıcılıktan uzak. Erik Satie hayattayken yayınlamamış bu eseri. 1949'da Art News Annual'da yayınlanmış. Eserin başında 'Pour se jouer 840 fois de suite ce motif, il sera bon de se préparer au préalable, et dans le plus grand silence, par des immobilités sérieuses'' yazıyormuş .Yani 'Parçanın 840 defa başarıyla çalınması için, kişinin önce en derin sessizlikte ve ciddi hareketsizlik içinde hazırlanması önerilir.'. Neden 840? bilmiyoruz. Vexations'ın canlı performansı tekrarlayan defalar yapılmış ama açıkçası izlemek istemezdim diyebilirim.:). Erik Satie olanca garipliği, absürdiytesiyle ve müziğiyle tartışmasız en ilgi çekici müzik dehalarından biri. Bazı eserlerinde zorlandığımı söylemeliyim ama Gnossiennes, tek başına Satie'yi tanımak istememe yetiyor.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder